Trzeci rok życia dziecka, to wciąż czas intensywnych zmian i rozwoju. Jest to też czas rozwoju społecznego, początki edukacji przedszkolnej.

Rozwój motoryczny, ruchowy:

Trzeci rok życia to czas, kiedy dziecko staje się coraz sprawniejsze fizycznie. Poprawia się koordynacja, dziecko teraz częściej biega niż chodzi. W większości potrafi już podskakiwać, maszerować, ustać chwilę na jednej nodze. Trzylatek potrafi jeździć na trójkołowym rowerku, samodzielnie pedałując i kręcąc kierownicą. Chętnie kopie piłkę, rzuca nią i nadaje jej właściwy kierunek. Dziecko jest już w miarę samodzielne jeżeli chodzi o ubieranie się. Z niewielką pomocą potrafi założyć i zdjąć większość części garderoby, chociaż nie potrafi jeszcze zapinać guzików, czy sznurować butów. W trzecim roku życia kształtuje się u dziecka lateralizacja, czyli dominacja jednej ze stron ciała. Trzylatek umie prawidłowo trzymać kredkę, potrafi już narysować kółko, kreski i krzyżyk. Nadaje nazwy swoim niekształtnym jeszcze rysunkom np. auto, piłka czy miś. Buduje wieżę z 8 elementów. Dziecko w tym wieku jest już w miarę samodzielne w zakresie samoobsługi posługuje się widelcem, łyżką, potrafi pić z kubka, a także umyć ręce czy samodzielnie skorzystać z toalety.

Rozwój poznawczy

Uwaga i pamięć dziecka trzyletniego mają charakter mimowolny.  Dziecko zwraca uwagę na atrakcyjne i silne dla niego bodźce, często zmienia przedmiot zainteresowania. Koncentruje się na konkretach, ma zdolność skupienia się na zabawie od 5-15 minut. Mowa, myślenie, i spostrzeżenia związane są z działaniem. Trzylatek rozróżnia podstawowe kolory, potrafi policzyć do 3. Czasem miesza mu się świat rzeczywisty z wyobrażonym. Doskonali się percepcja wzrokowa, a także koordynacja wzrokowo-ruchowa. Dzieci w tym okresie coraz sprawniej posługują się kredkami, zabawkowymi narzędziami, wkładają coraz mniejsze elementy w odpowiednie otwory pudełek. Potrafią ułożyć elementy twarzy we właściwe miejsca, podzielić rzeczy tematycznie(np. piłki, misie, pojazdy). W tym czasie doskonali się również percepcji słuchowej. Dziecko rozumie dłuższe wypowiedzi, powtarza melodie, identyfikuje i różnicuje nowe słowa. Chętnie powtarza krótkie wierszyki, wyliczanki, odtwarza usłyszane melodie.

Rozwój mowy

Mowa dziecko trzyletniego staje się coraz bardziej zrozumiała dla otoczenia, potrafi prowadzić krótką rozmowę, posługując się przy tym krótkimi zdaniami. Wypowiada wszystkie samogłoski, z wyjątkiem nosowych „ą” i „ę” a także potrafi wymówić spółgłoski, z wyjątkiem [s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż, r]. Dziecko zaczyna rozumieć i prawidłowo używać przyimków. Rozwija się jego system gramatyczny. W tym okresie normalnym zjawiskiem jest mówienie o sobie w formie żeńskiej przez chłopców. (Chłopcy często naśladują wypowiedzi matki) Stale zwiększa się zasób słownictwa, czasem dziecko tworzy nowe nieistniejące w języku dorosłych słowa np. tryskaczka (fontanna), spalnia (sypialnia). Wraz z rozwojem języka dzieci coraz lepiej funkcjonują w społeczeństwie. Potrafią zakomunikować swoje potrzeby, odpowiedzieć na pytanie, a także zapytać o interesującą je rzecz. Pod koniec trzeciego roku życia prawie już czterolatek mówi o sobie używając 1 os. L. poj.

Rozwój społeczno-emocjonalny

Trzylatek coraz bardziej interesuje się otoczeniem, nawiązuje bliższe relacje z rówieśnikami, zaczyna uczestniczyć w zabawach grupowych, przyłącza się do zabaw tematycznych. Dzieci w tym wieku  potrafią już naśladować, a tym samym rozwijają się zabawy tematyczne. Dzięki bogatej wyobraźni i większemu rozwojowi słownictwa, dzieci wchodzą w interakcje, nadają nazwy i znaczenie przedmiotom im otaczającym: z krzeseł robią autobus, prostokątny klocek może być telefonem, a patyk czarodziejską różdżką. Podczas zabawy dzieci kształtują swoje umiejętności motoryczne np. nawlekanie, przeciąganie, krojenie, cięcie czy kolorowanie. Dzieci potrafią już mówić zarówno o swoich, jak i cudzych przeżyciach wewnętrznych, np. „Nie chcę!”, „Zostaw!”. Kształtuje się system emocjonalny, trzylatek zaczyna odczuwać wstyd, zakłopotanie, zazdrość. Nie zawsze jest w stanie zapanować nad własnymi emocjami, dlatego zdarza się, że kogoś uderzy czy odepchnie. Często reaguje impulsywnie złością, płaczem czy śmiechem. Dziecko w tym okresie lubi poznawać nowe osoby i miejsca, gdyż nie odbiera ich już jako źródła zagrożenia.

W tym wieku dziecko cechuje egocentryzm – maluch nie potrafi przyjąć cudzego punktu widzenia, więc domaga się, aby wszystko było robione z myślą o nim. Trzylatek potrafi już podporządkowywać się regułom panującym w grupie, czy w domu.

Warto przyjrzeć się takiemu trzylatkowi. Jeśli dziecko:

– nie inicjuje kontaktu, nie nawiązuje kontaktu wzrokowego,
– nie mówi, lub mowa jest niezrozumiała,
– nie buduje zdań, nie zadaje pytań, nie opowiada,
– nie reaguje na polecenia, na własne imię,
– śpi z otwartą buzią, chrapie,
– kiedy mówi, wkłada język między zęby,
– niechętnie próbuje nowych pokarmów, ma wybiórczość pokarmową,
– nie naśladuje, nie bawi się w udawanie,
– nie potrafi korzystać z toalety,
– reaguje lękiem na głośne dźwięki, nie lubi określonych faktur ubrania, drażnią go niektóre zapachy,
– jego chód jest niestabilny, często się przewraca, potyka.

Jeśli zauważasz u swojego dziecka, któreś z wyżej wymienionych zachowań, sygnałów warto zasięgnąć porady specjalisty: logopedy, psychologa, pedagoga, fizjoterapeuty, terapeuty SI. Im wcześniej reagujemy, tym lepsze efekty przynosi terapia.

Bibliografia:

1. Bates Ames Louise, Rozwój psychiczny dziecka GWP 2022
2. Brazelton Joshua D. Sparrow Rozwój dziecka GWP 2013
3. Cieszyńska J., Korendo M., Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka Od noworodka do 6 roku życia, Kraków 2007.